Krzem: właściwości, zastosowanie i rola w organizmie

Krzem to pierwiastek obecny w organizmie, zwłaszcza w tkankach łącznych. Jakie są właściwości krzemu i jak rozpoznać niedobór krzemu w organizmie? Sprawdź, jakie krzem ma zastosowanie, w jakich produktach go znajdziesz i czym może grozić niedobór krzemu.

Krzem: właściwości i występowanie w organizmie

Krzem występuje naturalnie w organizmie człowieka, m.in. w kościach i tkankach łącznych. Badania wskazują, że może uczestniczyć w tworzeniu macierzy kostnej i syntezie lub stabilizacji kolagenu, jednak jego dokładna funkcja fizjologiczna nie została ustalona. Dotychczas nie wykazano też jednoznacznie, że krzem jest niezbędnym składnikiem odżywczym człowieka ani nie określono zalecanego poziomu jego spożycia (np. w polskich normach żywienia) [1-3].

Jakie są objawy niedoboru krzemu?

W badaniach przeciętne spożycie krzemu w diecie oceniano najczęściej na ok. 20 – 50 mg dziennie, ale nie jest to równoznaczne z dobowym zapotrzebowaniem na ten pierwiastek [2]. U ludzi nie opisano dotychczas zespołu niedoboru krzemu. Nie ma również uznanych kryteriów laboratoryjnych pozwalających rozpoznać niedobór krzemu lub niedostateczną jego podaż [1].

Do objawów przypisywanych niedoborowi krzemu w organizmie należy przede wszystkim pogorszenie kondycji skóry, włosów i paznokci, co objawia się:

• problemami skórnymi;
• nadmiernym wypadaniem i łamliwością włosów;
• kruchością paznokci.

Nie potwierdzono jednak, że takie symptomy wynikają z niedostatecznej podaży krzemu. Mają one wiele możliwych przyczyn i nie powinny być uznawane za podstawę rozpoznania jego niedoboru [1].

Sprawdź, co na wypadanie włosów może pomóc.

Co daje krzem dla organizmu? Potencjalne zastosowania

Krzem jest badany przede wszystkim pod kątem udziału w tworzeniu tkanki kostnej i łącznej. Pojedyncze badania dotyczą również skóry, włosów, paznokci oraz procesów zachodzących w ścianach naczyń. Wyniki nie pozwalają jednak obecnie uznać suplementacji krzemem za metodę zapobiegania ani leczenia tych problemów.

Krzem na kości i stawy

Jednym z najlepiej zbadanych potencjalnych zastosowań krzemu jest wspomaganie zdrowia kości. Przegląd badań na zwierzętach z 2024 r. wskazuje, że krzem może wpływać na metabolizm mineralny i niektóre parametry tkanki kostnej. Stosowane dawki i uzyskiwane wyniki znacznie się jednak różniły, a badań z udziałem ludzi nie uwzględniono w tej analizie. Nie można więc na jej podstawie określić skutecznej dawki suplementu diety ani stwierdzić, że przyjmowanie krzemu zapobiega osteoporozie lub złamaniom [4].

Ze względu na możliwy udział w przemianach kolagenu krzem jest badany również pod kątem wpływu na chrząstkę stawową, jednak wyniki wymagają potwierdzenia i nie stanowią podstawy do zalecania krzemu w leczeniu chorób stawów [5].

Zobacz też: osteoporoza a menopauza.

Krzem na włosy, skórę i paznokcie

Istnieje przekonanie, że krzem to pierwiastek, którego nie może zabraknąć w diecie kobiet chcących dbać prawidłowo o swoją urodę.

• Dwa niewielkie badania dotyczące stabilizowanego choliną kwasu ortokrzemowego wykazały pewną poprawę wybranych parametrów skóry, włosów i paznokci [6,7].
• W badaniach eksperymentalnych rozpatruje się też jego udział w tworzeniu i stabilizacji macierzy kolagenowej, co może mieć wpływ na kondycję skóry, włosów i paznokci czy potencjalnie zapobiegać przedwczesnemu starzeniu się skóry.
• Warto jednak podchodzić do obietnicy „upiększającego działania” krzemu z ostrożnością [4].

Nic dziwnego, że w suplementach diety na włosy i paznokcie znajdziemy bogaty w krzem skrzyp. Sięgnąć możemy także po herbatkę ziołową ze skrzypu i stosować ją zarówno wewnętrznie, jak i zewnętrznie w formie okładów czy płukanek, jednak ich skuteczność nie potwierdzają badania kliniczne. Monografia EMA dotycząca skrzypu nie wymienia stosowania go na włosy ani paznokcie [8].

Sprawdź: produkty do pielęgnacji włosów.

W jakich produktach występuje krzem?

Krzem w jedzeniu występuje głównie w otrębach, a także innych produktach zbożowych z prosa, jęczmienia i owsa. Można znaleźć go także w:

• brązowym ryżu,
• ziemniakach,
• szpinaku,
• ogórkach,
• morelach czy truskawkach.

Warto pamiętać, iż bogate w krzem produkty to przede wszystkim produkty nieprzetworzone (do wyjątków należy np. piwo, które jest przetworzonym produktem zbożowym i dobrze przyswajalnym źródłem krzemu – choć oczywiście nie zaleca się spożywania piwa w celu „uzupełnienia zasobów” tego pierwiastka). Należy zatem sięgać po świeże warzywa i owoce oraz pieczywo z pełnoziarnistej, jak najmniej oczyszczonej mąki [9].

Czy warto suplementować krzem?

U zdrowych osób stosujących urozmaiconą dietę suplementacja krzemu zazwyczaj nie jest potrzebna. Nie ustalono zalecanego poziomu jego spożycia ani nie wykazano jednoznacznie, że przyjmowanie suplementów przynosi korzyści zdrowotne. Preparaty z minerałami zawierające krzem nie powinny więc zastępować zbilansowanego jadłospisu ani leczenia zaleconego przez lekarza.

Dowiedz się, jak kolagen działa na skórę i stawy.

Krzem: często zadawane pytania

W sekcji poniżej znajdziesz odpowiedzi na często zadawane pytania dotyczące znaczenia krzemu dla człowieka.

Z czym nie łączyć krzemu?

Nie ustalono swoistych interakcji krzemu, ale suplementy diety zawsze należy przyjmować zgodnie z ulotką.

Jakie choroby leczy krzem?

Nie wykazano, aby krzem leczył jakąkolwiek chorobę.

Czy krzem wzmacnia odporność?

Nie ma na to przekonujących dowodów. Preparaty na odporność nie powinny zastępować leczenia.

Czy krzem obniża cholesterol?

Nie udowodniono tego u ludzi. Hipercholesterolemia wymaga postępowania zaleconego przez lekarza.

Krzem w organizmie człowieka: podsumowanie

Krzem to pierwiastek, który występuje w organizmie i żywności. Budzi zainteresowanie badaczy ze względu na obecność w kościach i tkankach łącznych oraz możliwy udział w ich tworzeniu, jednak jego dokładna rola fizjologiczna nie została ustalona. Nie określono też zapotrzebowania ani typowych objawów niedoboru. Choć bada się znaczenie krzemu dla ludzkiego organizmu, korzyści z suplementacji nie zostały jednoznacznie potwierdzone.

Źródła

1. Jugdaohsingh, SILICON AND BONE HEALTH, 2007. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2658806/. [dostęp online: 7.08.2026].
2. EFSA, Opinion of the Scientific Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies on a request from the Commission related to the Tolerable Upper Intake Level of Silicon, 2004. https://efsa.onlinelibrary.wiley.com/doi/pdf/10.2903/j.efsa.2004.60. [dostęp online: 7.08.2026].
3. Ewa Rychlik i wsp., Normy żywienia dla populacji Polski, 2024. https://ncez.pzh.gov.pl/wp-content/uploads/2025/02/Normy-spozycia-dla-populacji-polski-30-07.pdf. [dostęp online: 7.08.2026].
4. Abby Pritchard, Brian D Nielsen, Silicon Supplementation for Bone Health: An Umbrella Review Attempting to Translate from Animals to Humans, 2024. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38337624/. [dostęp online: 7.08.2026].
5. Piet Geusens i wsp., A 12-week randomized, double-blind, placebo-controlled multicenter study of choline-stabilized orthosilicic acid in patients with symptomatic knee osteoarthritis, 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28056936/. [dostęp online: 7.08.2026].
6. R R Wickett i wsp., Effect of oral intake of choline-stabilized orthosilicic acid on hair tensile strength and morphology in women with fine hair, 2007. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17960402/. [dostęp online: 7.08.2026].
7. A Barel i wsp., Effect of oral intake of choline-stabilized orthosilicic acid on skin, nails and hair in women with photodamaged skin, 2005. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16205932/. [dostęp online: 7.08.2026].
8. EMA, European Union herbal monograph on Equisetum arvense L., herba, 2016. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-monograph/final-european-union-herbal-monograph-equisetum-arvense-l-herba_en.pdf. [dostęp online: 7.08.2026].
9. J J Powell i wsp., A provisional database for the silicon content of foods in the United Kingdom, 2005. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16277785/. [dostęp online: 7.08.2026].