Zioła na dolegliwości żołądkowo-jelitowe: które pomagają i jak je stosować?

W czasie wakacyjnych wyjazdów i urlopów często sięgamy po nieznaną nam, przechowywaną w nieprawidłowych warunkach żywność, co sprzyja różnym zaburzeniom żołądkowo-jelitowym. Bardzo często zaburzeniom tym towarzyszą biegunki, które rozpoczynają się nagle i niespodziewanie. W ich objawowym leczeniu mogą pomóc surowce roślinne. Warto więc zwrócić uwagę na niepozorne zioła rosnące w naszym otoczeniu, które są tradycyjnie stosowane w łagodzeniu takich dolegliwości.

Najpopularniejsze zioła na dolegliwości żołądkowe

Jakie zioła można stosować wspomagająco przy łagodnych dolegliwościach żołądka i jelit? Poniżej znajdziesz kilka tradycyjnych przykładów.

Zobacz też: preparaty na zaparcia.

Rzepik

Jednym z nich jest ziele rzepiku, tradycyjnie stosowane przy łagodnej biegunce. Rzepik pospolity (łac. Agrimonia eupatoria L.) występuje na terenie całej Europy. Kwitnie żółtymi kwiatami od czerwca do sierpnia. Jego surowcem zielarskim są wysuszone, kwitnące części nadziemne. Ziele zawiera:

• taniny (garbniki roślinne);
• flawonoidy (hyperozyd, rutozyd);
•  kwasy fenolowe;
• fitosterole;
• inne związki polifenolowe.

Dokładny skład uzyskanego wyciągu zależy m.in. od jakości surowca i zastosowanej metody ekstrakcji) [1,2].

Czytaj też: biegunka podróżnych.

Pięciornik kurze ziele

Pięciornik kurze ziele (łac. Potentilla erecta (L.) Raeusch.), nazywany też kurzyśladem ze względu na liście przypominające kurzą łapkę, również tradycyjnie stosowano przy łagodnych biegunkach. Spotkać go możemy bardzo często na pastwiskach, torfowiskach i w leśnych zaroślach. Surowcem leczniczym jest wysuszone i pozbawione korzeni kłącze pięciornika, które dzięki dużej zawartości garbników wykazuje działanie ściągające [3,4].

Zobacz, co na ból żołądka może okazać się pomocne.

Kora dębu

Wysuszona i rozdrobniona kora świeżych i młodych gałęzi dębu szypułkowego, bezszypułkowego lub omszonego (łac. Quercus robur L., Quercus petraea (Matt.) Liebl. i Quercus pubescens Willd.) to również surowiec bogaty w garbniki. Ich zawartość jest zależna od gatunku i okresu zbioru kory. W korze znajdziemy również:

• kwasy fenolowe, m.in. elagowy i galusowy;
• flawonoidy (kwercetyna);
• triterpeny;
• sole mineralne.

Do stosowania doustnego w biegunkach polecane są napary z kory dębu. Kora dębu jest tradycyjnie stosowana w przypadku łagodnych biegunek [5,6].

Zobacz: preparaty z witaminami.

Mięta pieprzowa

Surowcem są wysuszone liście mięty pieprzowej (łac. Mentha × piperita L.), tradycyjnie stosowane przy niestrawności i wzdęciach. Więcej danych klinicznych dotyczy olejku miętowego, który rozluźnia mięśnie gładkie jelit i może łagodzić skurcze, wzdęcia oraz ból brzucha, szczególnie u osób z zespołem jelita drażliwego. Tego działania olejku nie należy jednak automatycznie przypisywać zwykłemu naparowi z liści mięty [7,8].

Rumianek

Surowcem leczniczym są wysuszone koszyczki rumianku pospolitego (łac. Matricaria recutita L.). Przygotowane z nich preparaty są tradycyjnie stosowane przy łagodnych dolegliwościach żołądkowo-jelitowych, takich jak wzdęcia i niewielkie skurcze brzucha. Rumianek zawiera m.in. flawonoidy i składniki olejku eterycznego, którym przypisuje się działanie rozkurczowe i przeciwzapalne, jednak jego zastosowanie w tych dolegliwościach opiera się przede wszystkim na długiej tradycji [9].

Koper włoski

W zielarstwie wykorzystuje się wysuszone owoce kopru włoskiego (łac. Foeniculum vulgare Mill.), potocznie nazywane nasionami. Zawierają one olejek eteryczny bogaty m.in. w anetol. Preparaty z owoców kopru są tradycyjnie stosowane w łagodnych dolegliwościach skurczowych przewodu pokarmowego, którym towarzyszą wzdęcia i nadmierne oddawanie gazów. Badania eksperymentalne wskazują, że wyciągi i olejek eteryczny z owoców kopru włoskiego mogą działać rozkurczowo na mięśnie gładkie [10].

Melisa

Surowcem są wysuszone liście melisy lekarskiej (łac. Melissa officinalis L.), zawierające m.in. kwas rozmarynowy, flawonoidy i niewielkie ilości olejku eterycznego. Melisa jest tradycyjnie stosowana w łagodnych zaburzeniach trawienia, zwłaszcza przy wzdęciach i nadmiernym gromadzeniu się gazów [11].

Zioła na dolegliwości żołądkowo-jelitowe: bezpieczeństwo stosowania

Naturalne pochodzenie nie oznacza, że preparat jest odpowiedni dla każdego. Znaczenie mają m.in.:

• gatunek rośliny;
• wykorzystana część;
• postać preparatu;
• dawka.

Ograniczenia wiekowe różnią się w zależności od surowca i preparatu, dlatego przed podaniem go dziecku należy sprawdzić ulotkę. Trzeba też pamiętać, że mięta może nasilać zgagę i objawy refluksu [7,8].

Ostrożność jest potrzebna również w ciąży i podczas karmienia piersią, ponieważ dla wielu preparatów brakuje danych pozwalających potwierdzić bezpieczeństwo [1, 3, 5, 7-11] . Osoby przyjmujące na stałe leki, cierpiące na choroby przewlekłe albo uczulone na rośliny powinny wcześniej poradzić się lekarza lub farmaceuty. Rumianek może wywołać reakcję u osób uczulonych na rośliny z rodziny astrowatych, a koper włoski – u osób z nadwrażliwością na rośliny selerowate [9,10].

Sprawdź również, czym różnią się preparaty ziołowe i homeopatyczne.

Kiedy zioła na dolegliwości żołądkowo-jelitowe nie wystarczą?

Zioła przeznaczone do łagodzenia biegunki powinny być używane krótko. W przypadku rzepiku, pięciornika i kory dębu konsultacja jest potrzebna, jeśli biegunka utrzymuje się dłużej niż 3 dni albo nasila się podczas stosowania preparatu [1, 3, 5]. Nie należy także przyjmować przez wiele tygodni bez ustalenia przyczyny dolegliwości środków na wzdęcia, niestrawność czy skurcze. W zależności od surowca konsultacja jest zalecana, jeżeli objawy utrzymują się dłużej niż 1 – 2 tygodnie [7, 9–11].

Zioła mogą łagodzić niewielkie, przejściowe dolegliwości, ale nie zastępują nawadniania podczas biegunki ani leczenia jej przyczyny [14]. Pilnej pomocy medycznej – a nie ziołoterapii na własną rękę – zawsze wymagają:

• krew lub ropa w stolcu;
• czarne smoliste stolce;
• wymioty z krwią;
• silny albo nagły ból brzucha;
• uporczywe wymioty;
• objawy odwodnienia.

Do lekarza należy zgłosić się również przy:

• gorączce;
• niezamierzonej utracie masy ciała;
• nawracającej biegunce;
• przedłużających się zaparciach;
• żółtaczce;
• dolegliwościach regularnie pojawiających się po posiłkach [12,13,15].

Zioła na dolegliwości żołądkowo-jelitowe: podsumowanie

Nie ma zioła, które leczyłoby stan zapalny jelit czy dolegliwości żołądkowe niezależnie od ich przyczyny. Niektóre gatunki (np. rumianek, mięta czy koper włoski) mogą łagodzić pewne symptomy, ale nie zastępują diagnostyki ani leczenia choroby podstawowej. Przykładowo, ból żoładka po jedzeniu może towarzyszyć niestrawności, wzdęciom lub skurczom przewodu pokarmowego. Zioła dobiera się więc do prawdopodobnej przyczyny dolegliwości i pozostałych objawów. Najbezpieczniej wybierać produkty o podanym składzie i stosować je zgodnie z ulotką, uwzględniając ograniczenia wiekowe i inne przeciwwskazania.

Źródła

1. European Medicines Agency, Agrimoniae herba - herbal medicinal product, 2015. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/agrimoniae-herba. [dostęp online: 6.08.2026].
2. European Medicines Agency, Final assessment report on Agrimonia eupatoria L., herba – First version, 2015. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-agrimonia-eupatoria-l-herba-first-version_en.pdf. [dostęp online: 6.08.2026].
3. European Medicines Agency, Tormentillae rhizoma - herbal medicinal product, 2011. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/tormentillae-rhizoma. [dostęp online: 6.08.2026].
4. Matthias F Melzig, Stefan Böttger, Tormentillae rhizoma - Review for an Underestimated European Herbal Drug, 2020. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32155655/. [dostęp online: 6.08.2026].
5. European Medicines Agency, Quercus cortex - herbal medicinal product, 2011. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/quercus-cortex. [dostęp online: 6.08.2026].
6. European Medicines Agency, Assessment report on Quercus robur L., Quercus petraea (Matt.) Liebl., Quercus pubescens Willd., cortex, 2010. https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-quercus-robur-l-quercus-petraea-matt-liebl-quercus-pubescens-willd-cortex_en.pdf. [dostęp online: 6.08.2026].
7. European Medicines Agency, Menthae piperitae folium, 2020. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/menthae-piperitae-folium. [dostęp online: 6.08.2026].
8. European Medicines Agency, Menthae piperitae aetheroleum, 2020. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/menthae-piperitae-aetheroleum. [dostęp online: 6.08.2026].
9. European Medicines Agency, Matricariae flos, 2016. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/matricariae-flos. [dostęp online: 6.08.2026].
10. European Medicines Agency, Final assessment report on Foeniculum vulgare Miller subsp. vulgare var. vulgare and Foeniculum vulgare Miller subsp. vulgare var. dulce, fructus – Revision 1, 2024 https://www.ema.europa.eu/en/documents/herbal-report/final-assessment-report-foeniculum-vulgare-miller-subsp-vulgare-var-vulgare-foeniculum-vulgare-miller-subsp-vulgare-var-dulce-mill-batt-trab-fructus-revision-1_en.pdf. [dostęp online: 6.08.2026].
11. European Medicines Agency, Melissae folium, 2014. https://www.ema.europa.eu/en/medicines/herbal/melissae-folium. [dostęp online: 6.08.2026].
12. NHS, Stomach ache, 2023. https://www.nhs.uk/symptoms/stomach-ache/. [dostęp online: 6.08.2026].
13. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), Symptoms & Causes of Diarrhea, 2024. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/diarrhea/symptoms-causes. [dostęp online: 6.08.2026].
14. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK), Treatment of Diarrhea, 2024. https://www.niddk.nih.gov/health-information/digestive-diseases/diarrhea/treatment. [dostęp online: 6.08.2026].
15. NHS, Jaundice, 2024. https://www.nhs.uk/conditions/jaundice/. [dostęp online: 6.08.2026].